Αστική βιωσιμότητα, ανάπτυξη, ουτοπία, και το όνειρο μιας καθημερινής καθημερινότητας υπό κατασκευή. Η περίπτωση της πόλης της Κοζάνης.

Γιατί η περίπτωση της Κοζάνης και όχι του Λονδίνου για παράδειγμα? Γιατί είναι μια πόλη κομβική με πολλές αναπτυξιακές και ερευνητικές δυνατότητες ή οποία αξίζει να αναφερθεί ως παράδειγμα μιας πόλης η οποία περιέχει πολυδιάστατες μεταβλητές που αφορούν την αστική βιωσιμότητα. Η αστική βιωσιμότητα απασχολεί όλες τις πόλεις του κόσμου είτε αυτές έχουν 75 χιλιάδες κατοίκους είτε 21 εκατομμύρια κ.ο.κ.  και περιλαμβάνει τέσσερεις πυλώνες (Περιβάλλον, Οικονομία, Κοινωνία και Πολιτισμό). Ας αναλύσουμε μερικά παραδείγματα για το πώς αυτοί οι πυλώνες αν συνδεθούν σωστά μεταξύ τους θα συμβάλλουν όχι μόνο στην ανάπτυξη μια πόλης αλλά και στη γενική αστική καινοτομία.

Θα ξεκινήσω από το σημαντικότερο κομμάτι και τις πιο ισχυρές υπηρεσίες που μια πόλη μπορεί να προσφέρει και δεν είναι τίποτα άλλο από την εκπαίδευση, την ενημέρωση και την τεχνογνωσία. Η Κοζάνη ως πόλη η οποία έχει ένα εύρος ινστιτούτων και φορέων εκπαίδευσης προσελκύει κάθε χρόνο πολλούς φοιτητές για να διεκπεραιώσουν τις σπουδές τους. Επίσης, εταιρείες και εργαζόμενοι έχουν αξιόλογη εμπειρία στον κλάδο των υπηρεσιών που παρέχουν. Ωστόσο, η γνώση αυτή μετά από κάποιο χρονικό διάστημα φεύγει με αποτέλεσμα να χάνεται η ευκαιρία να αξιοποιηθεί μέσα στην πόλη. Η ευκαιρία που παρέχεται στην Κοζάνη είναι να γίνει μια “δεξαμενή γνώσης” και τεχνογνωσίας “knowledge and know-how hub” η οποία θα προσελκύει και θα κρατά προς όφελός της την γνώση την οποία μετέπειτα θα μπορεί να την αξιοποιήσει για αναπτυξιακούς σκοπούς. Με άλλα λόγια τα ακαδημαϊκά ινστιτούτα της πόλης έχουν την δυνατότητα να συνεισφέρουν στην βιωσιμότητα της πόλης παρέχοντας την έρευνα και την γνώση τους με διάφορους καινοτόμους τρόπους στα αναπτυξιακά προβλήματα της πόλης, όπως επίσης με τη δημιουργία εταιρικών “δεξαμενών γνώσης” θα προσφέρεται η δυνατότητα συμβουλευτικής από τις διάφορες υπηρεσίες για τις υπηρεσίες, ανταλλάσσοντας το γνωσιακό τους πεδίο έτσι ώστε κάποια άλλη εταιρεία να το προσαρμόσει στις ανάγκες τις. Με αυτόν τον τρόπο έρχονται στην επιφάνεια καινοτομίες, εμπόδια και συλλογικές λύσεις με πολυδιάστατο χαρακτήρα. Με μια τέτοια προσέγγιση υπάρχει δυνατότητα δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας, υπηρεσιών, συγκράτησης της γνώσης εντός της πόλης και φυσικά σύνδεση και ανταλλαγή υπηρεσιών σε περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο. Δηλαδή, δεν θα ήταν άπιαστος στόχος η πόλη να δημιουργήσει ένα κύκλο υπηρεσιών και έρευνας από διάφορους ιδιωτικούς, δημόσιους και ακαδημαϊκούς φορείς οι οποίοι θα ελκύουν ενδιαφέρον και κεφάλαιο από εθνικό και μη επίπεδο.

Πέραν του γνωσιακού προτερήματος της πόλης υπάρχει ένα άλλο σημείο το οποίο είναι το οικονομικό. Όπως θα έχετε παρατηρήσει υπάρχει μια στροφή νοοτροπίας των ανθρώπων προς τα τοπικά προϊόντα και προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον. Ωστόσο, η οικονομική και περιβαλλοντική ανάπτυξη της πόλης δεν θα επέλθει μόνο από την υποστήριξη της τοπικής οικονομίας αλλά και από την βελτιστοποίηση αφανών παραγόντων οι οποίοι βρίσκονται εντός του υπηρεσιακού κύκλου. Δηλαδή, ένα μεγάλο ποσοστό οικονομικού κεφαλαίου χάνεται κάθε χρόνο από τις ιδιωτικές και δημόσιες υπηρεσίες της πόλης λόγω μη βιώσιμων πρακτικών εντός της επιχείρησης. Οι όροι εταιρική κοινωνική ευθύνη και πράσινη επιχείρηση δεν είναι γνωστοί για καμία σχεδόν μικρή και μικρομεσαία επιχείρηση. Από το χαρτί του εκτυπωτή, τη λάθος χρήση των ηλεκτρικών συσκευών, τον τρόπο μεταφοράς των εργαζομένων, τη διαχείριση των αποβλήτων και της χαμένης ενέργειας, μέχρι τη μη συνεχή ενημέρωση για καινοτόμες λύσεις και πολλά άλλα, όλα αυτά είναι χαμένοι άσκοπα οικονομικοί πόροι οι οποίοι θα μπορούσαν να αποφευχθούν απαλύνοντας τον οικονομικό φόρτο των υπηρεσιών και εργαζομένων δίνοντας την ευκαιρία για περισσότερες επενδύσεις και ροή κεφαλαίου σε ατομικό και υπηρεσιακό επίπεδο. Μια έρευνα για την κατάσταση όλων των επιχειρήσεων της πόλης σε θέματα βιωσιμότητας θα μπορούσε να αναδείξει όλα τα προβλήματα και τις χαμένες εκροές και θα μπορούσε με γρήγορο τρόπο να συνεισφέρει στο κλείσιμο αυτών των κενών και στην βελτιστοποίηση των υπηρεσιών και φυσικά δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Διότι τα προβλήματα είναι αφορμή για δημιουργία υπηρεσιών οι οποίες θα είναι σε θέση να συμβάλλουν στην λύση τους και στην περαιτέρω ανάπτυξη.

Σε θέμα αστικής δομής υπάρχουν πόλεις οι οποίες έχουν αλλάξει το μοντέλο λειτουργίας τους ακολουθώντας μια τάση η οποία είναι γνωστή ως «Μεταβατική Πόλη», “Transition Town”, όπως επίσης και το μοντέλο της «Έξυπνης πόλης», «Smart city». Μια πόλη μετάβασης επιδιώκει να οικοδομήσει την ανθεκτικότητα της σε σχέση με την κορύφωση του πετρελαίου, την κλιματική αλλαγή και την οικονομική αστάθεια με τη δημιουργία ενναλακτικών πρακτικών. Τα τοπικά σχέδια βασίζονται συνήθως σε ένα μοντέλο 12 συστατικών στοιχείων. Από την άλλη πλευρά, ο στόχος της οικοδόμησης μιας έξυπνης πόλης είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής με τη χρήση της τεχνολογίας για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών και την κάλυψη των αναγκών των κατοίκων. Όσον αφορά το μοντέλο της έξυπνης πόλης η πόλη έχει ήδη στην διάθεση της τα ινστιτούτα, τους φορείς και το ανθρώπινο δυνητικό δυναμικό που θα μπορούσαν να βοηθήσουν σε αυτήν την τεχνολογική αναπτυξιακή κατεύθυνση.

Συνεχίζοντας, ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της πόλης είναι το περιβάλλον της και το μικρό-κλίμα της. Η πόλη υποφέρει από πολλά περιβαλλοντικά θέματα. Μια πόλη είναι ένας ζωντανός οργανισμός είναι από μόνη της ένα οικοσύστημα. Ωστόσο, ένα οικοσύστημα για να λειτουργήσει με αμοιβαιότητα πρέπει να περικλείσει μέσα του διάφορες μορφές βιοποικιλότητας και να διαχειριστεί σωστά τους πόρους του. Όσον αφορά το περιβαλλοντικό κομμάτι, μια πρακτική που αρκετές ανεπτυγμένες πόλεις ακολουθούν τα τελευταία χρόνια είναι η ανακύκλωση της ενέργειας. Με άλλα λόγια η ενέργεια που χάνεται από διάφορες διεργασίες είτε είναι θερμότητα των επιχειρήσεων είτε είναι χημικά απόβλητα, κτλ. μπορεί να χρησιμοποιηθεί από κάποιον άλλον την οποία ενέργεια θα την χρησιμοποιήσει προς όφελός του μειώνοντας έτσι τα κόστη ενέργειας και αποβλήτων με ότι οικονομικό και περιβαλλοντικό πλεονέκτημα επιφέρει. Στο θέμα οργανικών αποβλήτων μια πόλη σε επίπεδο νοικοκυριού μπορεί να πετύχει τον στόχο ενός μοντέλου, «0 Waste», μηδέν αποβλήτων, μέσω ενός έξυπνου συστήματος κομποστοποίησης σε επίπεδο νοικοκυριού,  το οποίο προϊόν θα μπορούσε να συλλεχθεί μετέπειτα ως λίπασμα για το αστικό πράσινο. Επιπλέον, εντός μιας πόλης, το φυσικό προσεγμένο περιβάλλον είναι άκρως σημαντικό για την ποιότητα ζωής των πολιτών, την καταπολέμηση της ρύπανσης, της περιβαλλοντικής υποβάθμισης και της διατήρησης της τοπικής βιοποικιλότητας, της χλωρίδας και πανίδας. Πολλές πόλεις έχουν ξεκινήσει προγράμματα τοπικής «Αστικής καλλιέργειας», “Urban Farming”, τα οποία προγράμματα έχουν σκοπό την παροχή φρέσκων τοπικών προϊόντων με χαμηλό κόστος, δημιουργίας ενός νέου αστικού περιβάλλοντος και δημιουργίας νέων καινοτόμων θέσεων εργασίας. Επιπλέον, υπάρχουν πολλές νέες τάσεις όπως τα «Αστικά δάση», εστίες μικρό-οικοσυστημάτων, αστικό πράσινο σε κάθε γειτονιά και εστίες παραγωγής ενέργειας (πχ αισθητήρες κραδασμού και κίνησης εδάφους από αυτοκίνητα ή ανθρώπους για την παραγωγή ηλεκτρισμού) και την αξιοποίηση όλων των ελεύθερων χώρων προς το συμφέρον του πολίτη και του περιβάλλοντος, οι οποίες αν συνδεθούν και αξιοποιηθούν σωστά θα δώσουν μια νέα διάσταση στην πόλη και φυσικά θα αυξήσει το κύρος της και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών.

Οι νέες τεχνολογίες όπως τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS) και τα δορυφορικά συστήματα χρησιμοποιούνται από όλες τις μεγάλες ανεπτυγμένες πόλεις. Τα GIS όχι μόνο παρέχουν την δυνατότητα δημιουργίας νέων υπηρεσιών αλλά μπορούν να παρέχουν χαρτογράφηση και συμβουλευτική για οποιοδήποτε θέμα, από το να χαρτογραφήσουν την βέλτιστη διαδρομή παράδοσης προϊόντων, μέχρι την χαρτογράφηση ελέγχου σωλήνων διαρροής, περιοχές ενεργειακής και οδικής φόρτισης, υπηρεσιών με χαμηλό και υψηλό τζίρο δείχνοντας ευκαιρίες βελτίωσης και οτιδήποτε άλλο μπορεί κάποιος να φανταστεί σε θέματα περιβάλλοντος, οικονομίας, πολιτισμού, κοινωνίας και ασφάλειας. Επίσης, σε σύνδεση με τα δορυφορικά συστήματα αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αποτύπωση της  θερμικής απώλειας των κτιρίων της πόλης ώστε να γίνονται πολιτικές για καλύτερη μόνωση, για την ανάπτυξη της τοπικής αγροτικής οικονομίας παρέχοντας πληροφορίες εδάφους ώστε να γίνονται σωστές προβλέψεις καλλιέργειας, ορθή χρήση λιπασμάτων και κατάλληλη χρήση διάφορων καλλιεργειών και πολλά άλλα θέματα που μπορούν να βελτιστοποιηθούν μέσω των δορυφορικών συστημάτων. Και σε αυτό το σημείο περιττό να πούμε ότι η δημιουργία τέτοιων υπηρεσιών έχει μεγάλη ζήτηση στις μέρες μας.

Ας μην ξεχάσουμε  το πολιτισμικό κομμάτι της πόλης. Υπάρχουν τόσα πολλά πολιτισμικά θέματα τα οποία η πόλη και γενικά ο νομός προσφέρει που όχι μόνο είναι σε θέση να δημιουργήσουν μια πολιτιστική άνθιση της πόλης αλλά και να προσελκύσουν τουρισμό και ανθρώπους από όλον τον κόσμο παρέχοντας μια γκάμα πολιτισμικών, πολιτιστικών και καλλιτεχνικών θεμάτων. Τα αρχαία μνημεία και περιοχές όπως η αρχαία πόλη της Αιανής και πολλά άλλα ιστορικά στοιχεία αν προσεχθούν σωστά δημιουργώντας μια πολυδιάστατη δια-δραστική θεματική ενότητα με τη χρήση επίσης της τεχνολογίας, θα προσελκύσουν μεγάλο μέρος εναλλακτικού τουρισμού. Για παράδειγμα οι πολιτιστικοί δακτύλιοι είναι πρακτικές οι οποίες συνδέουν διάφορα σημεία πολιτιστικού, πολιτισμικού και περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος με έναν άκρως πρωτότυπο και δια-δραστικό τρόπο. Επίσης, υπάρχουν πολλοί καλλιτέχνες οι οποίοι σαφώς δεν θα κυνηγήσουν την τύχη τους στην πόλη. Ωστόσο, το να υπήρχαν καλλιτεχνικά δρώμενα για κάθε είδους τέχνης σε συνεργασία με διάφορα μέρη της Ελλάδας, της Ευρώπης και εκτός φυσικά, όχι μόνο θα έδινε μια νέα καλλιτεχνική πνοή στην πόλη, θα προσέλκυε άτομα από διάφορα μέρη για το εκάστοτε δρώμενο που τους ενδιέφερε, είτε είναι συνέδριο είτε event και οτιδήποτε άλλο, φυσικά θα κρατούσε τους νέους καλλιτέχνες και ανθρώπους του πολιτισμού στην πόλη και θα δημιουργούσε νέες θέσεις εργασίας. Ας μην ξεχνάμε την νέα βιβλιοθήκη της πόλης. Μια τέτοια επένδυση δεν πρέπει να μείνει αναξιοποίητη για πολλαπλούς λόγους.

Γενικά υπάρχουν πάρα πολλά σημεία τα οποία κάνουν αυτήν την πόλη ιδιαίτερη και της δίνεται η δυνατότητα να γίνει μια από τις καλά οργανωμένες και ανεπτυγμένες σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Λιουμπλιάνα είναι η επόμενη πράσινη ευρωπαϊκή πόλη για το 2016. Δεν είναι καθόλου απίθανο με τη σωστή και έξυπνη αξιοποίηση όλων των μέσων που έχουμε να γίνουμε η επόμενη πράσινη πόλη, η επόμενη πολιτιστική πρωτεύουσα και το παράδειγμα μιας πόλης που με σωστά αργά και σταθερά βήματα κατάφερε να κάνει πράξη όλους τους τομείς της βιωσιμότητας ανεβάζοντας τον πήχη σε πολύ υψηλά επίπεδα τόσο σε αναπτυξιακό, υπηρεσιακό, περιβαλλοντικό και βιοτικό επίπεδο.

Συγχωρήστε την μακρυγορία του λόγου μου. Το ξέρω ίσως όλα αυτά να σας ακούγονται ουτοπικά και ειδυλλιακά, ωστόσο μπορώ να σας πω ότι όχι μόνο είναι εφικτά, είναι ένα πολύ μικρό μέρος από τα πολλά πράγματα τα οποία μπορούμε να αναπτύξουμε. Είναι ένα κοντινό αλλά συνάμα μακροπρόθεσμο σχέδιο όχι όμως δεκαετιών τα αποτελέσματα μπορούν να φανούν σε μερικά χρόνια αρκεί να υπάρξει συμβολή από όλο το δυναμικό το οποίο η πόλη μπορεί να εκμαιεύσει και να υπάρξει συνεχής μετάδοση γνώσης και πληροφορίας με συνεργασία των πολιτών και των νέων με τις καινοτόμες ιδέες τους και την στήριξη της τοπικής διοίκησης η οποία σαφώς με τους σωστούς ελιγμούς θα έχει την υποστήριξη και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μέσω υλοποίησης όλων των προγραμμάτων που προσφέρει) και των διάφορων ιδιωτικών, δημόσιων και ακαδημαϊκών φορέων από εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Όλοι επιθυμούν να έχουν μια καθημερινότητα σωστής οργάνωσης και παροχής υπηρεσιών με ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο. Αν νομίζετε ότι εν μέσω κρίσης δεν υπάρχει τρόπος ανάπτυξης είναι διότι δεν ψάχνουμε για ενναλακτικές λύσεις και δεν δίνουμε την ευκαιρία σε αυτές τις ιδέες να αναπτυχθούν. Αν ρωτήσετε όλους τους φοιτητές και νέους της πόλης αν τους δινόταν ένα έναυσμα και μια καθοδήγηση θα εκπλαγείτε από την καινοτόμα συνεισφορά τους. Το μόνο που χρειάζεται είναι μικρά βήματα για μεγάλες αλλαγές.

Της Δέσποινας Καντελέρ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s