Δίκτυο Natura 2000

Σύμφωνα με επικρατούσα Ορολογία αναφορικά με τις προστατευόμενες περιοχές (ΠΠ), ένας σύντομος ορισμός που θα μπορούσε να εκφράσει αυτές (ΠΠ) είναι ο εξής :

« Μια χερσαία ή θαλάσσια έκταση αφιερωμένη στην προστασία και διατήρηση της βιολογικής ποικιλότητας και των φυσικών και συναφών πολιτιστικών πόρων, η οποία υπόκειται σε διαχείριση με νομικούς ή άλλους αποτελεσματικούς τρόπους (Ceballos Lascurian, 1996) ».

Με την αναφορά σε προστατευόμενες περιοχές που λαμβάνουν χώρα στην Ελληνική Επικράτεια, εννοούνται εκείνες οι περιοχές που έχουν ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό οργανισμό με την ονομασία Δίκτυο, Natura 2000. Πιο ειδικά, το Δίκτυο Natura 2000 είναι ένα Ευρωπαϊκής φύσεως δίκτυο, προστασίας των ειδών και των ενδιαιτημάτων τους. Το δίκτυο Natura 2000 αποτελεί ένα Ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την προστασία της φύσης από την δραστηριότητα του ανθρώπινου παράγοντα. Η Θεσμική Βάση λειτουργίας του προγράμματος αυτού, αποτελούν ειδικές ειδικευμένες οδηγίες, όπως η οδηγία για τα πουλιά 79/409/ΕΟΚ και η 92/43/ΕΟΚ για την χλωρίδα και την πανίδα. Διαδικαστικά, κάθε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης οφείλει να καταρτίσει μία λίστα με περιοχές οι οποίες περιέχουν είδη προς προστασία και εναρμονίζονται με τις παραπάνω οδηγίες. Έπειτα η λίστα πρέπει να υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή η οποία, μετά από έλεγχο μέσω της διαδικασία επιλογής σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, θα κρίνει αν είναι απαραίτητη ή όχι η ένταξη στο δίκτυο. Έπειτα , η χώρα μέλος πρέπει να εφαρμόσει στη πράξη τις οδηγίες για την προστατευμένη περιοχή αλλιώς θα έχει κυρώσεις οικονομικής Κυρίως Φύσεως. Τέλος, το Δίκτυο Natura 2000 στηρίζεται στο γεγονός ότι η προστασία των βιοτόπων αποτελεί τη βάση για μια επιτυχή προστασία των ειδών που απειλούνται με έμμεσο ή άμεσο τρόπο από τον άνθρωπο . Νομικά οι δύο οδηγίες παρότι διατηρούν τη νομική αυτοτέλειά τους είναι στην ουσία αλληλένδετες. Χρονικά, μετά το πέρας της εφαρμογής του δικτύου στον Ελληνικό Χώρο έχουν παρατηρηθεί σημαντικές αλλαγές στο θεσμό των προστατευόμενων περιοχών.

Νομοθετικά, το δίκτυο Natura 2000, αποτελεί ένα σημαντικό Ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο όπου ανήκουν περιοχές με πλούσια φυσική κληρονομιά ή περιοχές που αποτελούνται από είδη χλωρίδας και πανίδας που είναι προς εξαφάνιση ή απειλούνται άμεσα ή έμμεσα από επιβλαβείς δραστηριότητες του ανθρώπου. Αποτελείται από δύο κατηγορίες περιοχών:

Α) Τις «Ζώνες Ειδικής Προστασίας» που έχουν σχέση με την πανίδα και ιδιαίτερα τα πτηνά, όπου ορίζεται από την Οδηγία 79/409/EK.

Β) Τους «Τόπους Κοινοτικής Σημασίας » όπως ορίζονται στην Οδηγία 92/43/ΕΟΚ και έχουν σχέση με την χλωρίδα και την πανίδα

Σε γενικές γραμμές το δίκτυο Natura 2000 έχει στόχο την προστασία μέσω διαφόρων μέτρων των περιοχών που χρήζουν ειδικής προστασίας. Πιο ειδικά, η οδηγία 92/43/ΕΟΚ του συμβουλίου των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων έχει σχέση με την διατήρηση των φυσικών οικοσυστημάτων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας. Εκτιμώντας, ότι η διατήρηση και προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών οικολογικών τόπων, και της άγριας πανίδας και χλωρίδας είναι ένας ουσιαστικός στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεύτερον, ότι το πρόγραμμα κοινοτικής δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος προβλέπει μέτρα σχετικά με τη διατήρηση και προστασία της φύσης και των φυσικών πόρων. Τρίτον, ότι επειδή το έδαφος των κρατών μελών υποβαθμίζεται συνεχώς λόγο των δραστηριοτήτων του ανθρώπινου παράγοντα, πρέπει να ληφθούν μέτρα για την προστασία την φυσικής κληρονομιάς. Τέταρτον, ότι όλες οι χαρακτηρισμένες ζώνες, συμπεριλαμβανομένων των ζωνών που έχουν ήδη ταξινομηθεί ή θα ταξινομηθούν στο μέλλον ως ειδικές ζώνες προστασίας μέσω της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών πρέπει να ενσωματωθούν στο συγκροτημένο Ευρωπαϊκό οικολογικό δίκτυο. Τέλος, πρέπει να εφαρμοστούν μηχανισμοί παρακολούθησης της σωστής εφαρμογής των μέτρων προστασίας, και να πραγματοποιηθεί βελτίωση των επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων, ως απαραίτητου παράγοντα για την εφαρμογή των οδηγιών.

Η διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας θεσμοθετήθηκε από το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μέσω της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, συμβάλλει στην προστασία της βιολογικής ποικιλότητας. Τέλος, αξιοσημείωτο θα ήταν να τονιστεί ότι κατά τη λήψη μέτρων, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές απαιτήσεις, καθώς και οι περιφερειακές και τοπικές ιδιομορφίες όπου ανήκουν οι ΠΠ.

Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, η σοβαρότητα και η ένταση των περιβαλλοντικών προβλημάτων αυξάνεται με ταχύτατους ρυθμούς. Έτσι, η ανάπτυξη τρόπων επίλυσης τείνει να αποτελέσει πρώτη προτεραιότητα για την κοινωνία. Η δημιουργία ενός δικτύου προστατευόμενων περιοχών πραγματοποιείται σε Διεθνές, Ευρωπαϊκό αλλά και τοπικό επίπεδο, προκειμένου να ελέγχεται η κατάσταση των πληθυσμών πολλών ειδών αλλά και των βιοτόπων τους. Επομένως, στην Ελλάδα φυσικές περιοχές αναγνωρίζονται ως προστατευόμενες μέσω α) την κήρυξή τους βάση Ευρωπαϊκών και διεθνών οδηγιών, β) στα πλαίσια της ισχύουσας Εθνικής νομοθεσίας, γ) με την κατοχύρωση τους. Ακολουθούν παραδείγματα ενδεικτικής Εθνικής νομοθεσίας.

Ν. 4173/1929,

Ο νόμος αυτός επιγραμματικά περιλαμβάνει δύο διατάξεις για την προστασία της φύσης, τον θεσμό των “Προστατευτικών Δασών” και της “Δασικής Αστυνομικής Διάταξης”.

Ν. 5351/1932

Ο νόμος αυτός επιγραμματικά αναφέρεται ‘Περί αρχαιοτήτων’. Δηλαδή στην προστασία των αρχαιολογικών μνημείων και ιστορικών τόπων.

Ν. 856/1937

Ο νόμος αυτός επιγραμματικά αναφέρεται ‘Περί Εθνικών Δρυμών’. Αποτελεί την πρώτη προσπάθεια προστασίας της Ελληνικής φύσης, διαμέσου της δημιουργίας των προστατευόμενων περιοχών. Ιστορικά, η κήρυξη των προστατευόμενων περιοχών στις διάφορες κατηγορίες προστασίας βασιζόταν, έως τη δεκαετία του ΄80, σε διατάξεις κυρίως του Δασικού Κώδικα. Στα πλαίσια της Νομοθεσίας αυτής, ακολούθησαν σειρά ειδικών διατάξεων με τις οποίες θεσπίσθηκαν νέες κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών σύμφωνα με τις ανάγκες τις εποχής. Όπως ‘Αισθητικό Δάσος’, ‘Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης’, ‘Καταφύγιο Θηραμάτων’, ‘Ελεγχόμενη Κυνηγετική Περιοχή’ και ‘Εκτροφείο Θηραμάτων’.

Ν. 1465/1950

Αποτελεί επέκταση του Ν. 5351/1932 και έδωσε τη δυνατότητα ανακήρυξης ορισμένων περιοχών ως ‘Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους’.

Ν.1650/1986

Ο νόμος αυτός επιγραμματικά αναφέρεται σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος. Πιο ειδικά αποτελεί σημαντικό βήμα στη νέα αντίληψη για τις προστατευόμενες περιοχές. Ο Νόμος αυτός επιπλέον, καθορίζει τα κριτήρια και τις κατηγορίες των προστατευόμενων περιοχών, καθώς και τις θεμελιώδεις αρχές προστασίας που τις διέπουν, ενώ περιέχει δύο ρυθμίσεις ιδιαίτερα αξιόλογες μέσω των άρθρων 18, 19, 21 και 22. Σύμφωνα με τον Ν.1650/86, η κήρυξη μιας περιοχής ως προστατευόμενης, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη διαδικασία εκπόνησης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) και σύνταξη σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος (ΠΔ). Ιστορικά, στην Ελλάδα, από το 1938 έως το 1974 έχουν κηρυχθεί 10 Εθνικοί Δρυμοί. Τα Εθνικά Πάρκα εισάγονται ως νέα κατηγορία προστατευόμενων περιοχών, με τον Ν. 1650/1986. Όταν το Εθνικό Πάρκο, ή μεγάλο τμήμα του, καταλαμβάνει εκτάσεις δασικού χαρακτήρα χαρακτηρίζεται ως Εθνικός Δρυμός. Ανάλογα, όταν το Εθνικό Πάρκο καταλαμβάνει θαλάσσιες περιοχές μπορεί να χαρακτηρισθεί ως Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο. Στην Ελλάδα, βάσει του εν λόγω Νόμου έχουν κηρυχθεί 2 Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα τα οποία είναι :

1) ΕΘΠ Αλοννήσου και Βορείων Σποράδων

2) ΕΘΠ Ζακύνθου

Ν. 2742/1999

Ο νόμος αυτός αναφέρεται στο Χωροταξικό σχεδιασμός σε συνάρτηση με την αειφόρο ανάπτυξη, ο οποίος τροποποιεί και συμπληρώνει το Ν. 1650/86 καθορίζοντας τη σύσταση φορέων διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών και συστήνει Εθνική Επιτροπή προστατευόμενων περιοχών.

Ν. 3937/2011

Αναφέρεται στην διατήρηση της Βιοποικιλότητας και σε άλλες διατάξεις πάνω στο αντικείμενο.

Επομένως, λαμβάνοντας υπόψη της ισχύουσα Εθνική και Ευρωπαϊκή Νομοθεσία οι κατηγορίες των προστατευόμενων περιοχών μπορούν να οριστούν ως εξής : 1) Εθνική Δρυμοί, 2) Εθνικά Πάρκα, 3) Αισθητικά Δάση, 4) Διατηρητέα Μνημεία της Φύσης, 5) Καταφύγια Άγριας Ζωής, 6) Εκτροφεία Θηραμάτων, 7) Ελεγχόμενες κυνηγετικές Περιοχές, 8) Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, 9) Περιοχές Προστασίας της Φύσης, 10) Προστατευόμενοι Φυσικοί Σχηματισμοί και Τοπία και 11) Περιοχές Οικό- ανάπτυξης.

Οι Εθνικοί Δρυμοί ανήκουν στη βασική κατηγορία των εθνικά προστατευόμενων περιοχών, οι οποίες έχουν ανακηρυχτεί και διαχειρίζονται στα πλαίσια της Δασικής νομοθεσίας. Πιο ειδικά περιλαμβάνουν περιοχές δασικού χαρακτήρα οι οποίες διακρίνονται εξαιτίας του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος που διαμορφώνεται λόγω της χλωρίδας, της πανίδας , των γεωμορφολογικών σχηματισμών, του νερού και γενικά του φυσικού περιβάλλοντος. Τις περισσότερες φορές χαρτογραφούνται έχοντας βάση απόλυτης προστασίας ένα ‘πυρήνα’ που το περιβάλει μια προστατευτική περιφερειακή ζώνη.

Ως Διατηρητέα Μνημεία της Φύσης είναι εκείνες οι εκτάσεις που είτε χαρακτηρίζονται ως δημόσιες είτε όχι και παρουσιάζουν παλαιοντολογικό και γεωμορφολογικό ενδιαφέρον. Οι εκτάσεις αυτές τις περισσότερες φορές παρουσιάζουν στην επιφάνεια τους σπάνια είδη χλωρίδας ( φυτά, δέντρα κ.ο.κ) με ιδιαίτερα προδιδόμενα χαρακτηριστικά όπως βοτανολογικά, γεωγραφικά, ιστορικά, αισθητικά κ.α.

Τα Αισθητικά δάση αποτελούν δασικές εκτάσεις που παρουσιάζουν μία πλειάδα από χαρακτηριστικά που αγγίζουν διαστάσεις αισθητικής, υγιεινής, περιβαλλοντικής ενίσχυσης (πχ βελτίωση ποιότητας ατμοσφαιρικό αέρα) και τουριστικής σημασίας. Εκτός από την προστασία της ομορφιάς που παρουσιάζουν προστατεύεται και η χλωρίδα με την πανίδα που αναπτύσσεται σε αυτά.

Ως Καταφύγια άγριας ζωής , δημιουργούνται περιοχές που πληρούν μία σειρά από σημαντικές προϋποθέσεις , ώστε ανάγκες όπως η παροχή τροφής και νερού σε συγκεκριμένα ζώα να καλύπτονται. Σε αυτές τις περιοχές αναπτύσσονται εκτροφεία θηραμάτων. Επίσης, μερικές από αυτές έχουν χαρακτηρισθεί ως ελεγχόμενες κυνηγετικές περιοχές.

Οι περιοχές Προστασίας και τα Τοπία φυσικού κάλλους έχουν ιδιαίτερη πολιτιστική και τουριστική αξία και για το λόγο αυτό απαγορεύονται ρητά κάθε είδους οικονομικής δραστηριότητας με αρνητικό για το περιβάλλον αντίκτυπο. Τέτοιες δραστηριότητες για παράδειγμα είναι τα Λατομεία, οι βιομηχανίες κ.ο.κ. Η προσφερόμενη ποιοτική αναψυχή και η σύνδεση με το τουριστικό παράγοντα είναι μερικά χαρακτηριστικά που μπορούν να προσφέρουν αυτές οι περιοχές. Για το λόγο των ιδιαίτερων φυσικών γνωρισμάτων τους η προστασία τους είναι αναγκαίο κακό. Καθώς συνεισφέρουν θετικά τόσο στην κοινωνία, οικονομία όσο και στην αισθητική εικόνα.

Ως Εθνικά πάρκα χαρακτηρίζονται περιοχές είτε χερσαίες είτε θαλάσσιες με ένα μοναδικό γνώρισμα. Για παράδειγμα περιοχές των Βόρειων Σποράδων, έχουν ανακηρυχθεί θαλάσσια πάρκα εξαιτίας του γεγονότος ότι αποτελούν, καταφύγια της μεσογειακής φώκιας.

Στις περιοχές οίκο ανάπτυξης επιτρέπεται η δημιουργία ειδικών οριοθετημένων ζωνών για την επιτυχή προστασία της φύσης, του τοπίου, της ήπιας ανάπτυξης και της ήπιας τουριστικής ανάπτυξης. Για κάθε μία κατηγορία δημιουργείται ξεχωριστή ζώνη ανεξάρτητης σημασίας. Δραστηριότητες όπως επιστημονική έρευνα, αναβάθμιση και κατασκευή νέων υποδομών, εναλλακτικός τουρισμός, μπορούν να λάβουν μέρος σε μία περιοχή οίκο ανάπτυξης υπό το πρίσμα αυστηρής νομοθεσίας. Σήμερα οι Περιοχές γύρω από την Λίμνη Παμβώτιδα στα Ιωάννινα, και τμήμα Ν. Καρπάθου έχουν χαρακτηριστεί με ειδικό Φ.Ε.Κ ως σημείο οίκο ανάπτυξης.

Στο σημείο αυτό είναι σκόπιμο να διευκρινιστεί ότι εκτός του Ευρωπαϊκού και Εθνικού νομοθετικού πλαισίου, λαμβάνει χώρα και το Διεθνές. Οι κυριότερες διεθνείς συμβάσεις έτσι όπως διαμορφώνονται σήμερα σε γενικές γραμμές είναι η σύμφαση του Ραμσάρ για τους Υγροτόπους, της Βαρκελώνης περί προστασίας της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, της Βιέννης περί προστασίας και διατήρησης της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος της Ευρώπης, της Βόννης περί προστασίας και διατήρησης των αποδημητικών ειδών της άγριας πανίδας και το πρόγραμμα ‘Άνθρωπος και Βιόσφαιρα’ της UNESCO.

natura1

Ο Χάρτης 1, παρουσιάζει τις ΖΕΠ στην Ελλάδα σύμφωνα με το δίκτυο Natura 2000. Παρατηρείται ότι οι περισσότερες περιοχές της χώρας με ΖΕΠ απαντώνται στο χάρτη, στο Κεντρικό και Βόρειο τμήμα της Ελλάδος. Σύμφωνα με στοιχεία του ΥΠΕΚΑ έτους 2015.

Χάρτης 1

 

 

 

natura2

Ο Χάρτης 2, παρουσιάζει τους ΤΚΣ στην Ελλάδα σύμφωνα με το δίκτυο Natura 2000. Παρατηρείται ότι οι περισσότερες περιοχές της χώρας με ΤΚΣ απαντώνται στο χάρτη, στο Κεντρικό και Νότιο τμήμα της Ελλάδος. Σύμφωνα με στοιχεία του ΥΠΕΚΑ έτους 2015.

Χάρτης 2

 

 

natura3

Ο Χάρτης 3, παρουσιάζει περιοχές που συνδυάζουν ΤΚΣ και ΖΕΠ στην Ελλάδα σύμφωνα με το δίκτυο Natura 2000. Στο χάρτη παρατηρείται ότι απαντώνται στο Βόρειο Δυτικό τμήμα της Ελλάδος, στο Ιόνιο πέλαγος, στο Αιγαίο και στην Αττική. Σύμφωνα με στοιχεία του ΥΠΕΚΑ έτους 2015.

Χάρτης 3

 

 

Αξιοσημείωτο είναι να τονιστούν και κάποιες άλλες διακρίσεις που λαμβάνουν χώρα στο δίκτυο Natura 2000. Εκτός από τις αμιγώς ζώνες ειδικής προστασίας και του τόπους κοινοτικής σημασίας, αναπτύσσεται και μία σχέση μεταξύ των τόπων. Όπως α) ΖΕΠ που άπτονται άλλου τόπου Natura 2000 ο οποίος μπορεί να είναι επιλέξιμος ΤΚΕ ή άλλη ΖΕΠ σε διαφορετική διοικητική περιφέρεια. β) Επιλέξιμος ΤΚΣ που άπτεται άλλου τόπου Natura 2000 ο οποίος μπορεί να είναι μια ΖΕΠ η ΤΚΣ επιλέξιμος σε διαφορετική διοικητική περιφέρεια. γ) ΖΕΠ που περιλαμβάνει επιλέξιμους ΤΚΣ. δ) ΤΚΣ που περιέχεται 15 συνολικά σε χαρακτηρισμένη ΖΕΠ. ε) ΖΕΠ που περιέχεται επιλέξιμο ΤΚΣ. ζ) Επιλέξιμος ΤΚΣ που περιέχει χαρακτηρισμένη ΖΕΠ. η) ΖΕΠ που αλληλεπικαλύπτεται συνολικά σε τμηματικά με επιλέξιμο ΤΚΣ και θ) Επιλέξιμοι ΤΚΣ που αλληλεπικαλύπτονται τμηματικά με ΖΕΠ.

 

Του Σωτήρη Πιπέρη

Πηγές:

Official journal of the European Communities, No I. 107/1, 18/12/1996

Χαρτογραφικό υπόβαθρο : Sotiris Piperis

http://www.ypeka.gr/

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s